W codziennym przewozie pasażerów łatwo zrzucić winę na „dobrowolne” niezapięcie pasów, tymczasem obowiązek wynika z art. 39 prd i dotyczy zarówno kierującego, jak i pasażerów zajmujących miejsca wyposażone w pasy. Równocześnie przy kontroli policji niezapięte pasy mogą uruchomić odpowiedzialność kierowcy lub pasażera, co w praktyce łączy się z grzywną i punktami karnymi. W efekcie kluczowy jest podział ról, a nie sam fakt, że pojazd ma pasy.
Obowiązek zapięcia pasów bezpieczeństwa: art. 39 prd i które miejsca w pojeździe obejmuje
Obowiązek korzystania z pasów bezpieczeństwa w Polsce wynika z art. 39 Prawa o ruchu drogowym i dotyczy kierującego oraz pasażerów zajmujących miejsca wyposażone w pasy. W praktyce oznacza to, że podczas jazdy należy korzystać z pasów na wszystkich miejscach wyposażonych w takie pasy.
Przepis obejmuje nie tylko samochody osobowe, ale również ciężarowe, autobusy oraz inne pojazdy, o ile dane miejsce jest przystosowane do używania pasów bezpieczeństwa.
W relacji kierujący–pasażer ustawodawca wiąże obowiązek zarówno z osobami przewożonymi, jak i z prowadzącym pojazd: kierujący ma obowiązek dopilnowania, aby osoby zajmujące miejsca wyposażone w pasy były zapięte podczas jazdy.
Kiedy obowiązek korzystania z pasów nie dotyczy pasażera albo kierującego
Obowiązek korzystania z pasów bezpieczeństwa może nie dotyczyć niektórych osób oraz określonych sytuacji. Najczęściej wskazywane wyłączenia obejmują:
- Osobę z przeciwwskazaniem lekarskim – gdy posiada orzeczenie/zaświadczenie lekarskie potwierdzające przeciwwskazania do używania pasów.
- Kobietę o widocznej ciąży.
- Kierującego taksówką osobową podczas przewożenia pasażera.
- Instruktora lub egzaminatora w trakcie szkolenia albo egzaminowania.
- Wybrane służby i funkcjonariuszy w ściśle określonych okolicznościach służbowych, m.in. podczas przewożenia zatrzymanych (w tym m.in. Policji oraz służb takich jak ABW, Agencja Wywiadu, Straż Graniczna, inspektor kontroli skarbowej, funkcjonariusz celny, Służba Więzienna), a także w przypadku czynności wykonywanych przez funkcjonariusza Biura Ochrony Rządu.
- Zespół medyczny w czasie udzielania pomocy medycznej.
- Osobę chorą lub niepełnosprawną przewożoną na noszach lub w wózku inwalidzkim.
- Konwojenta podczas przewożenia wartości pieniężnych w konwoju.
Dla dzieci poniżej 12 lat i do 150 cm wzrostu obowiązują zasady przewozu w foteliku lub innym urządzeniu przytrzymującym, dobranym do wagi i wzrostu, z przewidzianymi wyjątkami (m.in. gdy dziecko ma zaświadczenie lekarskie o przeciwwskazaniach do jazdy w foteliku). W szczególnych przypadkach dopuszcza się też przewóz dziecka pasami na tylnym siedzeniu, jeśli ma odpowiedni wzrost, a ze względu na masę i wzrost nie da się zapewnić fotelika/urządzenia przytrzymującego.
Jak prawidłowo zapiąć pas i dopasować go do ciała, aby działał ochronnie
Pasy bezpieczeństwa powinny być zapięte przed ruszeniem, a taśmy dopasowane ułożeniem do ciała tak, aby możliwie płasko przylegały. Prawidłowo zapięty pas pomaga utrzymywać pasażera w pozycji siedzącej i ograniczać ryzyko wyrzucenia z fotela; skuteczność zależy m.in. od braku luzów i właściwego przebiegu taśmy.
- Pas biodrowy: poprowadź go możliwie nisko — ma opinać biodra możliwie jak najniżej względem brzucha, a nie leżeć na brzuchu.
- Pas piersiowy: poprowadź go tak, by przebiegał nad środkiem barku i nad środkiem klatki piersiowej; nie powinien zsuwać się z ramienia ani opadać.
- Nieskręcony przebieg: upewnij się, że pas nie jest poskręcany i leży płasko na ciele.
- Dopasowanie górnego punktu mocowania: sprawdź, czy górny punkt mocowania pasa jest ustawiony tak, by pas piersiowy układał się prawidłowo (zgodnie z przebiegiem po barku i klatce).
- Gruba odzież i luzy: jeśli pasażer ma na sobie grubą kurtkę lub inne okrycie, rozepnij/rozluźnij wierzchnią warstwę, aby taśmy dało się prowadzić jak najbliżej ciała; po zapięciu dociągnij pas, aby zniwelować nadmierny luz.
- Dziecko do 12 lat lub do 150 cm: przewoź w foteliku lub innym urządzeniu do przewożenia dzieci dopasowanym do wagi i wzrostu oraz do warunków technicznych; samo zapięcie pasów samochodowych zwykle nie zastępuje właściwego urządzenia.
- Równie ważne miejsca z tyłu: osoby jadące na tylnej kanapie też powinny mieć pas prawidłowo zapięty i dopasowany do ciała, bo niewłaściwe ułożenie może zwiększać ryzyko obrażeń.
Kontrola i konsekwencje za niezapięte pasy: grzywna i punkty karne
W razie kontroli policji za niezapięte pasy bezpieczeństwa kierowca może zostać ukarany mandatem, a konsekwencje mogą dotyczyć również pasażera. Wynika to z obowiązku dopilnowania, aby osoby siedzące na miejscach wyposażonych w pasy były zapięte.
Konsekwencje finansowe i punktowe zależą od tego, kogo dotyczy niezapięcie:
- Niezapięte pasy dotyczą kierowcy: mandat 100 zł i 2 punkty karne.
- Niezapięte pasy dotyczą pasażera: pasażer otrzymuje mandat 100 zł, a kierowca również 100 zł oraz 4 punkty karne.
- Przewożenie dziecka bez właściwego zabezpieczenia (np. poza systemem do przewożenia dzieci): w praktyce wskazywany jest wyższy mandat 150 zł oraz 6 punktów karnych.
Poza karą z kontroli warto brać pod uwagę ryzyko skutków w razie zdarzenia drogowego. Brak zapiętych pasów może zostać uwzględniony jako okoliczność wpływająca na ocenę szkody i w niektórych sytuacjach skutkować obniżeniem odszkodowania z OC.